Ziberi: Qeveria të marrë masa për zgjatjen e afatit të vlefshmërisë së Ligjit për personat e paregjistruar
Shkup, 26 korrik – Avokati i Popullit Naser Ziberi në një deklaratë për mediat informon se nga lëndët e punuara dhe nga investigimi i bërë ka konstatuar probleme të shumta në zbatimin e Ligjit për personat e pa regjistruar në regjistrin e lindjeve si: ndërgjegjësimi i pamjaftueshëm i këtyre personave për mënyrën e paraqitjes së kërkesës në Drejtorinë e Regjistrave të Amzës, trajnimi dhe kapaciteti i pamjaftueshëm i personave të autorizuar për pranimin dhe përpunimin e kërkesave të tilla, por edhe pamundësia praktike e përdorimit apo gëzimit të të drejtave të garantuara me këtë ligj.
Ai konstatoi shkelje të të drejtave të këtyre personave për shkak të zbatimit jo konsistent të Ligjit për personat e paregjistruar.
Duke marrë parasysh faktin se në dy vitet e fundit që nga fillimi i zbatimit të këtij ligji, për asnjë person nuk është nisur procedura për regjistrim shtesë në regjistrin e lindjeve, dhe nga ana tjetër, padiskutim, siç është konceptuar ligji, nuk ofrohet asnjë mundësi për zgjidhjen e gjendjes civile, përkatësisht të statusit të shtetësisë të këtyre personave, gjë që e vështirëson edhe më shumë realizimin e të drejtave kushtetuese dhe ligjore të këtyre personave, Avokati i Popullit i rekomandon Qeverisë që të marrë masa për rizgjatjen e afatit të vlefshmërisë së Ligjit për personat e paregjistruar në regjistrin e lindjeve për të paktën një vit.
“Qeveria të detyrojë ministritë përkatëse që të harmonizojnë ligjet në fushën e arsimit, shëndetësisë dhe sigurimit shëndetësor, mbrojtjes sociale dhe punësimit me sigurimet shoqërore të detyrueshme, me Ligjin për personat e paregjistruar në regjistrat e amzës, i cili do të mundësojë ushtrimin e plotë të katër të drejtave nga ligji, por edhe të drejta të tjera që janë të lidhura ngushtë dhe të cilat ligji ekzistues nuk i njeh, si e drejta për bursa studentore, kompensim arsimor, kompensim special, kompensim për aftësinë e kufizuar, regjistrim si i papunë në Agjencinë e Punësimit dhe rrjedhimisht realizimin e shtesave apo kompensimeve përkatëse dhe përfitimeve të tjera që rrjedhin nga statusi i personit të papunë etj. Gjëja më urgjente është të gjendet një zgjidhje për përmirësimin e sistemit të integruar ekzistues (zgjidhje softuerike) që do të mundësojë njohjen e numrit të posaçëm të regjistrimit nga ekstrakti nga regjistri i posaçëm i të lindurve dhe dokumenti i identifikimit dhe në këtë mënyrë mundësinë e ushtrimit të së drejtave në fushat e mësipërme”, citon Avokati i Popullit.
Ai thekson se institucionet kompetente duhet të ngarkohen me bashkëpunim më intensiv me shoqatat civile në mënyrë që të kenë një qasje proaktive në gjetjen e këtyre personave, identifikimin e tyre, duke përfshirë kryerjen e vizitave në terren, fushatave publike ose informacione të tjera dhe informimin adekuat të personave të prekur të cilët ende nuk kanë paraqitiur një kërkesë.
“Ministria e Drejtësisë, si propozuese e ligjit dhe autoriteti kompetent për mbikëqyrjen e zbatimit të dispozitave të tij, duhet të tregojë qëndrim proaktiv dhe përkushtim për zbatimin efikas të ligjit. Ministritë e Arsimit, Punës dhe Politikës Sociale, Shëndetësisë, Punëve të Brendshme, Fondit të Sigurimeve Shëndetësore, Agjencia e Punësimit, Drejtoria e Regjistrave të Amzës dhe institucionet e tjera kompetente për të treguar vullnet të mirë, shpejtësi, fleksibilitet dhe fleksibilitet në veprimet e tyre, duke respektuar afatet e përcaktuara, niveli më i lartë i koordinimit të ndërsjellë, me qëllim që përfundimisht të zgjidhet problemi i mëparshëm me personat ligjërisht të padukshëm në shtet”, thekson Avokati i Popullit dhe pret që Qeveria të shqyrtojë informacionin sa më shpejt në seancë me një propozimin për marrjen e masave në seancë dhe miratimin e konkluzioneve të duhura sipas sugjerimeve të dhëna, për qëndrimin dhe masat e marra, sipas nenit 34 të Ligjit për Avokatin e Popullit, dhe ta njoftojë atë në afat prej 10 ditësh nga pranimi i kësaj shkrese.
Vitin e kaluar, siç thekson Avokati i Popullit, ai ka informuar opinionin për të dhënat e marra nga Drejtoria e Regjistrave të Amzës, sipas të cilave, nga gjithsej 659 persona të regjistruar që nuk kanë dokumente dhe lindja e të cilëve nuk është regjistruar në regjistri i lindjeve, më shumë se gjysma, pra 60 për qind (ose 397) janë fëmijë nën moshën 18 vjeç. Gjatë vitit 2020 (pas miratimit të Ligjit), nga numri i përgjithshëm i personave të paregjistruar, janë dorëzuar gjithsej 184 kërkesa marrjen e certifikatave nga Regjistri i posaçëm i lindjeve dhe 27 kërkesa të tjera në periudhën janar-prill 2021, pra gjithsej 211 kërkesa për regjistrim në Regjistrin e posaçëm të lindjeve.
“Në vitin 2022, problemet vazhduan dhe për rrjedhojë, ankesat nga personat e paregjistruar janë bërë më të shpeshta, gjë që tregon për pamundësinë e realizimit të të drejtave të përcaktuara në Ligjin për personat e paregjistruar. Gjegjësisht, problem kyç për momentin është se Ligji për personat e paregjistruar vlen deri në qershor të vitit 2022, dhe në praktikë më shumë se gjysma e gjithsej 732 personave të identifikuar (sipas të dhënave të fundit të Drejtorisë së Regjistrave të Amzës), nuk kanë filluar procedurën për regjistrimin në Regjistrin e posaçëm të lindjeve. Nga ana tjetër, personat që kanë një ekstrakt nga libri special i lindjes dhe një dokument identifikimi, në praktikë nuk ushtrojnë asnjë nga të drejtat e përcaktuara (të drejtën për arsim, kujdes shëndetësor, mbrojtje sociale, punësim me sigurime shoqërore të detyrueshme). Po ashtu, Avokati i Popullit konstatoi se jo çdo person të cilit i është dhënë certifikata (320) ka marrë dokument identifikimi (115), gjë që shtron më tej pyetjen se pse është kështu, duke marrë parasysh dispozitën ligjore që “një zyrtar nga administrata informon Ministria e Punëve të Brendshme për certifikatën e lindjes së lëshuar, në afat prej 15 ditësh nga data e moslëshimit, me qëllim të dhënies të dokumentit të identifikimit”, njofton Avokati i Popullit.
Ai tregon se pasi mësoi se problemet nuk janë tejkaluar, edhe pse kanë mbetur vetëm tre muaj deri në skadimin e vlefshmërisë së ligjit (deri në qershor të vitit 2022), më 24.03.2022 ka thirrur për bisedë përfaqësues nga institucionet shtetërore që kanë detyrimin të zbatojnë ligjin për personat e paregjistruar ose të mbikëqyrin zbatimin e tij.
Në takim, siç thekson ai, morën pjesë përfaqësues nga Ministritë e Drejtësisë, Punëve të Brendshme, Punës dhe Politikës Sociale, Arsimit dhe Shkencës, Drejtorisë të Regjistrave të Amzës dhe Agjencisë së Punësimit dhe nuk kishte asnjë përfaqësues nga Ministria e Shëndetësisë, edhe pse ishin të ftuar siç duhet. Në takim u konfirmuan konstatimet për pamundësinë e zbatimit të Ligjit për personat e paregjistruar dhe mospërmbushjen e të drejtave të përcaktuara me të, për çka në pajtim me nenin 32 të Ligjit për Avokatin e Popullit, e konsideroi të nevojshme që të informojë Qeverinë me informacion të veçantë dhe propozim për marrjen e masave.
Gjegjësisht, është vërtetuar në mënyrë të padiskutueshme se këta persona edhe pas marrjes së numrit të regjistrimit, i cili duhet të zëvendësojë numrin unik të lindjes, deri në regjistrimin e këtyre personave në regjistrin e rregullt të lindjes, nuk mund të ushtrojnë të drejtat e përcaktuara në nenin 2 të Ligjit për personat e paregjistruar (e drejta për arsim, kujdes shëndetësor, mbrojtje sociale, punësim me sigurime shoqërore të detyrueshme).
“Ky paraqet një problem serioz për të cilin urgjentisht duhet gjetur zgjidhje sa më e përshtatshme, në të kundërtën shteti do të vihet në një situatë të ketë një ligj për të cilin nuk janë krijuar parakushtet për zbatim të plotë, pra situatën e moszgjidhjes së problemit me personavt e paregjistruar. Asnjë nga ligjet sektoriale që përcaktojnë individualisht të drejtat e mësipërme nuk është në përputhje me Ligjin për personat e paregjistruar në gjendjen civile, gjë që vërtetohet nga fakti se numri i regjistrimit që marrin personat në certifikatën e regjistrit të posaçëm të lindjeve dhe i cili është përmban dokumentin e identifikimit, nuk njihet në sistemin e integruar të organeve dhe institucioneve kompetente, kështu që në praktikë personat kanë certifikatë dhe vërtetim, por nuk mund të ushtrojnë asnjë nga të drejtat e përmendura”, informon Avokati i Popullit, Naser Ziberi.
