Shkup, 17 qershor – Vendime më të guximshme nga BE-ja presin vendet e Ballkanit Perëndimor në kontekst të procesit të tyre euro-integrues, porositën dje pjesëmarrësit në panelin “Çfarë pas luftës në Ukrainë?”, në kuadër të Forumit të Prespës për dialog që mbahet në Ohër.
Presidenti Stevo Pendarovski, në organizimin e të cilit po zhvillohet kjo Konferencë ndërkombëtare në vend, theksoi se “lufta në Ukrainë nuk mund të thuhet se është pozitive për cilin do vend dhe nuk do të thosha se është e favorshme për anëtarësimin e vendit tim në Bashkimin Evropian”.
“A është lufta në Ukrainë një ndihmë për procesin e integrimit, a inkurajon dhe lehtëson anëtarësimin e kandidatëve të rinj? Jo! Nuk mund të thuhet se çdo luftë në botë është pozitive për cilin do vend. Nuk do të doja të them se lufta në Ukrainë është e favorshme për anëtarësimin e vendit tim në BE. Duhet të merren parasysh aspektet gjeopolitike të integrimit evropian. Nëse themi se ka një lidhje mes të dyjave, duhet të pranojmë se ka të meta strukturore në arkitekturën evropiane të sigurisë. Nëse themi se për ato mangësi duhet të fillojmë të veprojmë që tani, atëherë nuk do të kontribuojmë në tejkalimin e këtyre mangësive, tha Pendarovski.
Sipas mendimit tim, theksoi, nuk është e mundur të shihet Rusia brenda kufijve demokratikë të Evropës pa ose me luftën në Ukrainë, ndërsa aq më tepër për shkak të luftës në Ukrainë.
“Kur të përfundojë lufta në Ukrainë, Rusia do t’i kthehet zakoneve të vjetra. Për mua pyetja kryesore është çfarë pas luftës në Ukrainë? Përgjigja e BE-së dhe SHBA-së ishte e paprecedentë, niveli i unitetit dhe kohezionit i treguar në qasjen ndaj kësaj lufte është i paprecedentë. Ne pamë një nivel të tillë uniteti në të dyja anët e Atlantikut vetëm në vitin 1991 në Luftën e parë të Gjirit. Nuk do të doja të shihja askënd nga Evropa apo SHBA-ja, si pjesë thelbësore të kësaj Aleance të Atlantikut të Veriut, të vazhdonin me metodat e zakonshme të punës, dua të them këtë – pas aneksimit të Krimesë pothuajse të gjithë në Evropë dukej se e harruan atë, iu kthyen temave të vjetra – lidhja energjetike dhe më shumë, tha Pendarovski, duke theksuar se në atë kohë nuk kishte pasoja për Rusinë me aneksimin e një pjese të një shteti sovran.
Ai theksoi se projekti i papërfunduar për integrime evropiane ka pasoja për vendet që duan të bëhen pjesë e Unionit dhe shtoi se ne kemi qenë kandidat për anëtarësim për 17 vjet dhe për këtë synim kemi garuar me vite e dekada.
“Më duket se projekti i papërfunduar për integrimin evropian ka pasoja për Ballkanin Perëndimor dhe vendet që duan të bëhen kandidate për anëtarësim në të ardhmen. Unë mund të shoh një lidhje të drejtpërdrejtë midis projektit të papërfunduar të BE-së dhe arkitekturës së sigurisë së Evropës së vjetër. Së pari, Rusia ka vite që i minon shoqëritë tona, nëse flasim për Maqedoninë e Veriut, flasim për kërcënime hibride, lajme të rreme, veçanërisht për çështjen e emrit. Pasi të përfundojë lufta në Ukrainë, Rusia do t’i kthehet metodave të vjetra, duke luftuar sërish kundër demokracive të Perëndimit me lajme të rreme dhe propagandë, duke theksuar se nuk duhet të vrapojmë pas anëtarësimit në BE apo NATO”, tha Pendarovski.
Të mos harrojmë, shtoi ai, se ne jemi vetëm një nga vendet në rajon që ka dëbuar shumë diplomatë rusë vetëm në 12 muajt e fundit. Gjysma e tyre janë dëbuar nga vendi ynë para luftës në Ukrainë.
“Jam më i shqetësuar se Evropa nuk do të vazhdojë me metodat e zakonshme të punës pavarësisht luftës në Ukrainë. Pikëpamja se politika e zgjerimit është politika më e suksesshme e BE-së tani është ngrirë, sepse anëtarët e Unionit kanë vite që thonë se duan të thellojnë BE-në fillimisht dhe pastaj të flasin për zgjerimin e Unionit ose, në rastin më të mirë, rishpërndarjen e pushtetin. Nuk mund të kujtoj ndonjë vendim të BE-së që përmirëson pozitën e Unionit dhe lejon hyrjen e anëtarëve të rinj, sepse është ngrirë thellimi, e me këtë edhe zgjerimi është ngrirë”, tha Pendarovski.
Presidenti vuri në dukje se i gjithë Ballkani Perëndimor është në pritje të përfundimit të projektit evropian, ndërsa ndërkohë po përballet me një katastrofë demografike dhe popullsia është reduktuar nga 18 në 15 në 16 milionë, sipas regjistrimit të popullsisë në rajon. Kjo po ndodh për shkak të pritjes së vendeve për t’u bërë pjesë e organizatës, e cila, siç tha ai, jep garanci për prosperitet në të ardhmen.
“Ndërkohë, në pritje të kësaj, popullsia jonë është përgjysmuar. Nuk është vetëm Maqedonia e Veriut dhe Shqipëria që janë të bllokuara, ndërsa Mali i Zi ka negociuar për vite me radhë pa përparim të dukshëm. Jemi dëshmitarë të shfaqjes së ideve të reja për një komunitet të ri politik në BE. I kërkova kolegëve të mi të sqarojnë thelbin e kësaj ideje, nëse bëhet fjalë për Evropën në Evropë, për BE-në në BE dhe çfarë për vendet që tashmë kanë statusin e kandidatit, si për Gjeorgjinë, Ukrainën dhe Moldavinë. Më është shpjeguar se ky është një forum politik për konsultime, por duhet t’ua shpjegojmë bukur qytetarëve tanë, tha kreu i shtetit.
Ai theksoi se mbështetja për anëtarësim në BE është në rënie të vazhdueshme dhe drastike.
“Në 18 vitet e fundit, mbështetja publike për anëtarësimin në BE ka rënë me 25 për qind dhe bllokada bullgare e anëtarësimit tonë nuk ka ndihmuar në këtë kontekst. Do të doja të më thuhet drejtpërdrejt – ky është plani ynë që ju, BE-ja të thotë se jemi vërtet seriozë në synimet tona për të integruar Ballkanin Perëndimor në aspektin ekonomik, politik dhe të tjera, përndryshe gjithnjë e më shumë njerëz do të bëhen skeptikë për projektin evropian”, tha Pendarovski dhe shtoi se regjimet autokratike po forcohen gjithnjë e më shumë në rajon.
Ai theksoi se lëvizjet autokratike dhe diktatoriale po rriten në Ballkanin Perëndimor dhe në Evropën Perëndimore dhe ato, siç tha ai, nuk kanë asgjë të përbashkët me idenë e BE-së.
Vendet nga krahu lindor janë të ekspozuara ndaj ndikimit keqdashës të propagandës ruse – Gjeorgjia, Moldavia, Bosnja dhe do të them edhe dy vende të tjera, Serbia dhe Kosova, të cilat ne e dimë se nuk e njohin njëra-tjetrën, por janë pjesë e Ballkanit Perëndimor. Këto janë çështjet për të cilat do të vendoset, beson presidenti kroat Zoran Milanoviq.
“Ata duhet të njohin njëri-tjetrin përndryshe nuk ka lëvizje përpara. Gjermania, Franca, vendet nordike, vendet e tjera anëtare – Sllovenia, Kroacia, presidenti Pahor ka iniciativa, nëse varet nga ne, menjëherë do t’u japim çfarëdo statusi. E dimë kush duhet fajësuar, por Kroacia dhe Sllovenia nuk janë pengesë, Bullgaria nuk duhet të jetë pengesë. Këto janë pengesa nga disa vende. Sholc vizitoi Serbinë dhe në konferencën e parë për shtyp deklaroi kushtet që Serbia të njohë Kosovën për të lehtësuar jetën në Ballkanin Perëndimor. Vuçiq ka reaguar ashtu siç ka reaguar. Vuçiq tha: “kjo nuk ka qenë asnjëherë kusht, pse po e nxirrni tani në këtë fazë të ndjeshme si kusht?” Dhe të them të drejtën nuk do të kalojë dhe kjo nuk është inkurajuese, thotë Milanoviq.
Ai ka theksuar se edhe nga ana tjetër ka vende anëtare të NATO-s që nuk e njohin Kosovën.
“Siguria do të thotë njohje reciproke dhe ne duhet të përqendrohemi në këtë dhe t’i përcjellim një mesazh Serbisë, ajo duhet të bëjë zgjedhjen e tyre. Çdo zgjedhje është legjitime, por duhet bërë një zgjedhje. Ose do të luhet sipas rregullave, që herë të frustron, herë kalon shumë kohë në diskutime boshe, Serbia duhet të luajë me rregulla më të mira që zbatohen, por jo me kënaqësi totale, tha Milanoviq dhe shprehu besimin se ky problem mund të zgjidhet duke treguar përvojën e Kroacisë dhe Sllovenisë.
Disa nga vendet e rajonit, thekson Milanoviq, tani po përpiqen të bëhen anëtarë të NATO-s dhe rruga drejt integrimit të këtyre vendeve nuk duhet të vonohet edhe për 20 vjet të tjera.
Presidenti slloven Borut Pahor është angazhuar për dhënien e statusit të kandidatit edhe për BeH-në.
“Sipas mendimit tim, në këtë moment kur Këshilli pas disa ditësh do të debatojë për statusin kandidat të Ukrainës dhe ndoshta edhe të Moldavisë, dhe unë e mbështes fuqimisht atë vendim, do të dëshiroja që liderët të flasin edhe për BeH-në. E vetmja gjë që mund të bëjnë në këtë moment kur Bosnja nuk i plotëson ato 14 kushte për të marrë statusin, është të harrojnë kushtet në këtë moment, t’u japin status dhe t’i dërgojnë një sinjal të fortë BeH-së dhe të thonë – mirë ju mund të jeni pak më të ngadalshëm nga sa kemi dashur, por ne nuk do ta vonojmë më vendimin, kjo është një çështje gjeopolitike që do të donim të bënim diçka me vendin tuaj, ju lutemi të jeni me ne në këtë pasi t’ju japim statusin e vendit kandidat dhe do të punojmë me ju që diçka të fillojë të ndodhë,” tha Pahor.
Ai beson se me këtë do të dërgohet një mesazh jo vetëm për BeH-në, por për çdo vend të Ballkanit Perëndimor se diçka po ndodh realisht në Bruksel, se ka një vullnet të fortë politik për të bërë diçka në Bruksel.
“Unë mendoj se kjo është qasja e duhur, unë qëndroj fort pas kësaj dhe do të doja të falënderoja shumë nga kolegët e mi përreth dhe 27 vende që mbështesin këtë propozim,” tha Pahor, i cili bëri thirrje për më shumë fleksibilitet për këtë çështje.
Sipas tij, procesi i zgjerimit do të jetë i fortë dhe i besueshëm në Ballkanin Perëndimor nëse shohim që më shumë vende të anëtarësohen në NATO që do të sjellë, tha ai, një perspektivë të madhe për paqen, sigurinë.
Presidentja e Kosovës Vjosa Osmani-Sadriu tha se ndalimi i integrimit evropian me të vërtetë ka shkaktuar zhgënjim të madh në mesin e popullatës së rajonit. Ai përkujtoi se Kosova ka pesë vite që po pret vendimin e BE-së për liberalizimin e vizave dhe ende nuk ka hyrë në fuqi.
“Ky është një vendim i lehtë sepse ne i kemi plotësuar të gjitha kriteret dhe sepse nuk ka absolutisht asnjë arsye për t’i mbajtur qytetarët e Kosovës në një geto. Kur është fjala për statusin e kandidatit të BeH-së, shpresoj që edhe Kosova ta marrë atë, ne aplikojmë për këtë. Koha për këtë ishte dje, por sa më i madh të jetë vakumi që ka lënë BE-ja në BP, aq më keq do të bëhen ndikimet ruse dhe kineze në rajon. Pyetja është e thjeshtë nëse doni të luftoni Rusinë dhe ndikimin kinez, njiheni Kosovën, lejojeni liberalizimin e vizave, mbështeteni statusin e kandidatit të Kosovës si dhe statusin e kandidatit të Bosnjës. Ju dëshironi të luftoni kundër ndikimit rus, mbështeteni Maqedoninë e Veriut dhe Shqipërinë në rrugën përpara, tha Vjosa Osmani-Sadriu.
Sipas saj, statusi kandidat nuk sjell shumë, por, siç tha ajo, sjell shpresë dhe mesazh se duan që ne të jemi brenda, të jemi anëtarë, ndërsa vendi ynë është në BE.
Milo Gjukanoviq, presidenti i Malit të Zi, tha se lufta në Ukrainë e kthjelloi BE-në dhe i kthjelloi të gjithë sepse është një agresion kundër sistemit evropian të vlerave. BE-ja është një forcë lëvizëse në kontinentin evropian dhe ajo duhet të marrë përgjegjësinë për konkurrencën e ardhshme të Evropës.
“Në vend që të pranojmë qartë se BE-ja dhe NATO-ja, por mbi të gjitha BE-ja kanë përgjegjësinë kryesore për të ardhmen evropiane të çdo rajoni evropian, ne kemi një BE që po ndryshon mendje, fillimisht për të thelluar Evropën dhe më pas për ta zgjeruar. Ajo shkatërroi sistemin evropian të vlerave në BP. Unë pretendoj se do të na duhen vite për të zhbërë pasojat e luftës hibride ruse dhe shkatërrimin e Ballkanit Perëndimor. Është e rëndësishme të jemi të vetëdijshëm për këtë, tha Gjukanoviq dhe tha se BE-ja duhet të merret me mosfunksionalitetin e saj dhe për shkak të mosmarrëveshjes ndërmjet Maqedonisë së Veriut dhe Bullgarisë.
