Lufta krijoi kaos, Rusia drejt shpërbërjes?

Në ditët e fundit të Bashkimit Sovjetik, ish-sekretari amerikan i Mbrojtjes, Dick Cheney, pa një mundësi për aleatët perëndimorë për të shkuar një hap më tej.

Ai dëshironte të shihte shpërbërjen e Rusisë.

“Dick donte të shihte rënien jo vetëm të Bashkimit Sovjetik, por edhe të vetë Rusisë, në mënyrë që të mos ishte më kurrë një kërcënim për pjesën tjetër të botës”, ka shkruar në kujtimet e tij drejtori i CIA-s Robert Gates, përcjellë GazetaBlic.

“Demontimi” ishte gjithashtu një temë e preferuar e Vladimir Putinit, i cili gjatë sundimit të tij u paraqit si mbrojtës i territorit rus dhe e përdori atë për të justifikuar luftën e tij kundër Ukrainës si një masë thelbësore kundër kërcënimit ekzistencial.

Në prag të pushtimit, kreu i Këshillit të Sigurimit rus, Nikolai Patrushev, hodhi poshtë bisedimet për krizën me SHBA-në, duke pretenduar: “Ata po fshehin qëllimin e tyre specifik, e ky qëllim është shpërbërja e Federatës Ruse”.
Në muajin e katërt të konfliktit gjithnjë e më të përgjakshëm në Ukrainë, pa perspektiva të dukshme për zgjidhje, ideja e ndarjes së Rusisë u ringjall.

“Skifterët” në qendrat kërkimore evropiane pohojnë se kjo është edhe e qëndrueshme dhe e dëshirueshme, dhe zyrtarët amerikanë kanë shprehur mbështetje për këtë ide. Gazeta opozitare ruse, Moscoë Times, kohët e fundit botoi një koment, ku parashikoi se lufta në Ukrainë do të rezultoi me “përfundimin” e vetë Rusisë.

Ekzistojnë gjithashtu indikacione për një lëvizje për pavarësi në republikat ruse. Federata përbëhet nga 85 provinca, 22 prej të cilave janë republika, secila prej të cilave përfaqëson një etni të ndryshme. Ato fituan autonomi pas rënies së BRSS. Megjithatë, pakicat në republika po protestojnë se shteti po ua grabit burimet dhe po i shpërfill nevojat e tyre

Lufta e ka rritur këtë pakënaqësi. Provincat më të varfra kanë vuajtur pasojat ekonomike të sanksioneve dhe kanë bartur peshën kryesore të viktimave ruse në Ukrainë. Numri më i madh i vdekjeve u regjistrua në republikat e Dagestanit dhe Buryatia.

“Kremlini i merr të gjitha burimet e tij nga rajoni, veçanërisht nga Buryatia, dhe si rezultat popullsia vendase është në varfëri. Sot, Kremlini përdor Buryatët e varfër si ushqim topash,” tha Alexandra Garmazhapova, drejtuese e Fondacionit të sapoformuar Free Buryatia.

Fondacioni po bën fushatë kundër luftës. Vetëm anëtarët që janë larguar nga vendi – përfshirë Garmazhapin – mund ta bëjnë këtë hapur. Por ajo pretendon se grupi i saj ka mbështetje të fortë nga Buryatia – në Rusinë lindore pranë kufirit me Mongolinë – e cila po rritet ndërsa lufta po vazhdon.

“Ne jemi zërat e atyre që nuk mund të flasin,” tha ajo.

Fondacioni kërkon gjithashtu autonomi të konsiderueshme për republikën, duke përfshirë kompetencat për të refuzuar dërgimin e trupave në luftë, për të kontrolluar buxhetin dhe burimet e veta dhe për të rivendosur përparësinë e gjuhës dhe kulturës buryate. Sa i përket nëse grupi mbështet pavarësinë e plotë, Garmazhapova thotë se “e ardhmja e Buryatia duhet të përcaktohet nga populli i Buryatias në zgjedhje të lira”.

Grupet e tjera janë më pak të kujdesshmi. Kongresi Popullor Oirat-Kalimk u formua në vitin 2015 si përgjigje ndaj shtypjes dhe shfrytëzimit, me synimin për të siguruar pavarësinë e Republikës së Kalmykia në Rusinë jugperëndimore, pranë Detit Kaspik.

Aktivistët vazhduan të bëjnë fushatë dhe të organizojnë protesta nga mijëra njerëz kundër emërimit të aleatit të Putinit si kryebashkiak i kryeqytetit Elista, në vitin 2019. Kongresi tani pretendon se ai është organi legjitim përfaqësues i 180,000 kalmikëve etnikë në republikë dhe planifikon të kërkojë njohjen ndërkombëtare në OKB-së.

Në maj, Kongresi bashkoi forcat me përfaqësuesit e pesë republikave të tjera për të krijuar Lidhjen e Kombeve të Lira. Platforma e tyre e përbashkët përfshin kundërshtimin ndaj luftës dhe regjimit, si dhe sovranitetin e republikave. Lidhja kërkon “shpërbërjen e Federatës Ruse dhe krijimin e shteteve të reja mbi rrënojat e saj”, thotë Sires Bolaen, kryesuesja e popullit erzia, në Mordovi.

Së bashku me liderët e tjerë separatistë, Bolaen e sheh luftën si një mundësi. Një regjim i dobësuar dhe i mërzitur mund të luftojë për të shuar kryengritjet në vendin më të madh në botë. Ai beson se fitorja e Ukrainës është një nga dy kushtet thelbësore për suksesin e lëvizjes për pavarësi. E dyta është mbështetja ndërkombëtare, duke përfshirë njohjen e republikave dhe sanksionimin e Rusisë për “shkelje të të drejtave kombëtare të popujve indigjenë”.

Por separatistët mund të zhgënjehen, sugjeron Dr. Alexander Motil, një specialist për Rusinë dhe Ukrainën në Universitetin Rutgers dhe autor i disa librave për rajonin.

“Pozicioni i shumicës së qeverive është se shpërbërja është diçka që duhet shmangur,” tha Motil.

Ai i referohet fjalimit të George W. Bushit të vjetër, nga viti 1991, kur presidenti i atëhershëm amerikan i bëri thirrje Ukrainës që të mos angazhohet për pavarësi, si dhe refuzimit të Perëndimit për të mbështetur Çeçeninë në luftërat e saj për pavarësi.

Udhëheqësit politikë janë të prirë të “favorizojnë djallin që njohin në vend që të krijojnë marrëdhënie me shtete të reja të paparashikueshme,” tha ai.
Ekziston gjithashtu kërcënimi i luftërave sektare dhe, më e rëndësishmja, pyetja se çfarë do të ndodhë me arsenalin e madh bërthamor të Rusisë.
Por ai beson se ndarja është “gjithnjë e më e mundshme”.