Shkup, 1 shkurt – Problemi me superekspertizën për shkaqet e aksidentit të autobusit në të cilin para më shumë se tre viteve, në afërsi të fshatit Laskarcë të Shkupit, humbën jetën 16 persona dhe u lënduan shumë pasagjerë, kohë më parë gjykata kompetente e theksoi si problem kryesor për atë pse procesi gjyqësor për këtë rast nuk ka përfunduar ende, edhe pse, sipas shumë njohësve, zgjatet jashtëzakonisht shumë kur bëhet fjalë për procesuimin e aksidenteve. Por ky nuk është rasti i vetëm për të cilin, të paktën sipas shpjegimeve zyrtare, vendimet gjyqësore presin shumë gjatë pikërisht për shkak të problemit me ekspertizën.
Ndryshe, në Maqedoni ekziston Byroja për Ekspertizë Gjyqësore, si organ i administratës shtetërore në kuadër të Ministrisë së Drejtësisë, me status të personit juridik, e cila në sferën e financave, punëve materiale dhe komunikacionit funksionon në vazhdimësi që nga viti 1979.
Mirëpo, të paktën në rastin e lartpërmendur, gjykatësi kompetent, para se t’i drejtohet Byrosë, ka kërkuar ekspertizë nga tre fakultete në mbarë vendin dhe të tre janë përgjigjur se nuk kanë mundur t’i përgjigjen kërkesës. Për këtë, natyrisht, është harxhuar pak kohë dhe tani, sipas informacioneve të fundit nga gjykata, Byroja e Ekspertizës Gjyqësore pret të japë mendimin e saj. Pse përshtatshmëria dhe efikasiteti bien në testin e proceseve gjyqësore dhe kur bëhet fjalë për “faktorin kohë” (në këtë rast ashtu si në shumë raste të tjera), ndoshta nuk do të dihet kurrë, por pikërisht për shkak të situatave të tilla dhe shumë të tjera të ngjashme, autoritetet vendosën të bëjnë disa ndërhyrje në Ligjin për Ekspertizën, që të paktën ajo pjesë e punës të mos përdoret më si arsyetim për zvarritje të procedurave gjyqësore, transmeton Zhurnal.
- Besoj se miratimi i këtij ligji modern do të zgjidhë problemet e kahmotshme me të cilat ballafaqohen qytetarët, gjykatat dhe vetë ekspertët dhe do të kontribuojë në forcimin e efikasitetit dhe cilësisë së procedurave gjyqësore – shpjegoi ministri i drejtësisë Nikolla Tupançeski gjatë debatit të fundit publik për ndryshimet në Ligjin për ekspertizën.
Si arsye kryesore për ndryshimet në ligjin aktual, Tupançevski theksoi numrin e madh të dobësive dhe mangësive të identifikuara në ligjin aktual, si dhe nevojën e nevojshme për forcimin e funksionalitetit të sistemit të ekspertizës.
Gjithashtu, siç sqarohet nga Ministria, do të saktësohen edhe dispozitat që rregullojnë hyrjen në profesionin e ekspertit, kryerjen e veprimtarisë së ekspertizës dhe vazhdimin e licencave, duke qenë se Dhoma e Ekspertëve nuk funksionon prej kohësh. Kështu, braktiset koncepti i dhënies elektronike të provimit për ekspertë dhe vendoset testim me shkrim dhe me gojë të kandidatëve para komisioneve të ekspertëve, bazuar në kritere objektive dhe të matshme për vlerësimin e njohurive të tyre, transmeton Zhurnal.
Të gjitha problemet që dalin nga paqartësitë në këto dispozita të ligjit, si dhe shumë të tjera, deri më tani janë zgjidhur me mendime juridike në mes të katër gjykatave të apelit në territorin e Maqedonisë, për çështje të caktuara Gjykata Supreme ka mbajtur qëndrim, Gjykata për të Drejtat e Njeriut (GJEDNJ) në Strasburg, e cila në dhjetëra raste nga Maqedonia ka shqyrtuar çështje që kanë të bëjnë me ekspertizën.
“Me rastin e përcaktimit të pozicionit procedural të ekspertëve dhe rolit të tyre në procedurë, nuk duhet të harrohet fakti se mendimi i dhënë nga një ekspert i caktuar nga një gjykatë ka të ngjarë të ketë peshë të konsiderueshme në vlerësimin e gjykatës për çështjet brenda kompetencave të ekspertit”, tha gjykata në një nga aktgjykimet.
Por ka një sërë problemesh të tjera praktike.
-Pikëpamjet e kësaj gjykate nëse Ministria e Punëve të Brendshme mund të përgatisë ekspertizë nëse njëkohësisht është e përfshirë në hetim dhe kallëzim penal, si dhe në pyetjen nëse aktgjykimi bazohet vetëm në ekspertizë të përgatitur apo është vetëm një nga provat mbi të cilat aktgjykimi është marrë – janë veçanërisht interesante, thuhet ndër të tjera në një nga studimet e fundit për problemet praktike të shkaktuara nga ekspertiza në procedurat gjyqësore.
Prej disa vitesh të prekurit nga kjo çështje kanë vënë në dukje problemet dhe kërkojnë ndryshime në ligj. Mbi të gjitha u theksua nevoja për transparencë në përfshirjen e ekspertëve në proceset gjyqësore.
“Vetëm kështu mund të merren aktgjykime të drejta”, tha në një nga debatet kryetari i Shoqatës së Mjekësisë Ligjore, Zlatko Jakovski.
Përndryshe, siç përcaktohet në ligjin aktual, “ekspertizë” nënkupton përgatitjen e një konstatimi dhe mendimi eksperti të bazuar në aplikimin e metodave shkencore dhe profesionale, të arritjeve teknike, ekspertizës dhe përvojës në fushat e përcaktuara në të gjitha rastet e përcaktuara me ligj ose në kërkesën e një klienti të interesuar. Ligji e përkufizon “superekspertizën” edhe si ekspertizë të shkallës më të lartë, pra ekspertizë-kritike e dy ekspertizave kontradiktore, e cila mund të kryhet nga një ekip i përbërë nga të paktën tre ekspertë të fushës përkatëse nga një organ i administratës shtetërore, institucion i arsimit të lartë, institucion shkencor ose institucion profesional dhe shoqëri ekspertize në të cilën janë të punësuar të paktën tre ekspertë të fushës përkatëse, transmeton Zhurnal.
Një studim i një grupi ekspertësh dhe këshilltarësh të Bankës Botërore të disa viteve më parë u fokusua në rolin e ekspertëve në sistemet gjyqësore të vendeve të Ballkanit Perëndimor, përfshirë Maqedoninë. Gjetjet e tyre treguan, para së gjithash, mungesën e ekspertëve me përvojë, por edhe praktikat e gjykatave për t’i thirrur ata edhe kur dëshmia e tyre ka pak ose aspak vlerë për çështjen. Si hendikep pohohet edhe fakti që ekspertët nuk referohen në proces gjyqësor, ndaj përfshirja e tyre në procedurë i bën ata edhe më joefikas. Përveç kësaj, hulumtimi ka treguar se ekspertët shpesh i paraqesin mendimet e tyre me vonesë ose i paraqesin ato në mënyrë që ato të rishikohen, ndryshohen etj., gjë që përsëri rezulton me vonesa në procedurat gjyqësore ose nevojën për të punësuar ekspertë shtesë. Dhe, siç theksohet në raport, edhe gjyqtarët po abuzojnë me nevojën e punësimit të ekspertëve për zvarritjen e procesit.
Për shkak të gjithë kësaj, studiuesit edhe atëherë rekomanduan autoriteteve në Maqedoni ndryshimin e ligjit, në mënyrë që të vendosen rregulla dhe standarde të sakta për prezantimin e ekspertizës në rastet gjyqësore./Zhurnal.mk
