Shkup, 26 tetor – Është e nevojshme të ballafaqohemi me realitetin e ri dhe të zhvillohen strategji të reja si përgjigje dhe parandalim i pasojave të ndryshimeve tektonike shoqërore të shkaktuara nga agresioni ushtarak rus kundër Ukrainës. BE-ja po përballet me një provim korrigjues në Ballkan dhe duhet të ofrojë një paketë mbështetjeje financiare dhe energjetike për rajonin për të parandaluar hyrjen e palëve të treta dhe rritjen e euroskepticizmit në rajon.
Kjo u theksua në konferencën rajonale “Lufta në Ukrainë dhe ndikimet e aktorëve të jashtëm – sfidat e sigurisë për Evropën dhe rajonin” organizuar nga Fakulteti Filozofik në Universitetin “Shën Cirili dhe Metodi” – Shkup dhe zyra e fondacionit gjerman “Konrad Adenauer” në vend.
“Pasojat për sigurinë ekonomike të Republikës së Maqedonisë së Veriut nga lufta në Ukrainë janë të pashmangshme dhe për këtë arsye të gjithë së bashku, komuniteti i biznesit dhe shteti duhet të gjejnë zgjidhje të përshtatshme për të parandaluar sigurinë serioze ekonomike që mund të iniciojë trazira sociale në të ardhmen në vend dhe në rajon. Gjithashtu, ndikimi i luftës së Ukrainës dhe agresionit ushtarak rus është ndikimi i identitetit, përkatësisht i sigurimit social, si rezultat i të cilit janë zgjuar grupe të caktuara radikale ekstremiste kombëtare që ndodhen në vend për të keqpërdorur disa çështje të hapura, që i kemi në Ballkan”, konsideron profesori Marjan Gjurovski nga Fakulteti Filozofik.
Ai beson se agresioni ushtarak rus në Ukrainë duhet ta zgjojë BE-në, të bashkojë NATO-n, por duhet të përgjigjet edhe se ku do të lëvizë BE-ja në periudhën e ardhshme. Ne, thotë ai, qëndrojmë pas aleatëve tanë si qytetarë, si shtet dhe mbështesim integritetin territorial dhe sovranitetin.
“Prandaj nuk duhet të ketë dilemë për të zgjedhur njërën apo tjetrën pale në luftën në Ukrainë, sepse nuk ka palë. Ka një territor që pushtohet nga Federata Ruse, ku kemi cenim të integritetit territorial dhe sovranitetit. Kjo duhet të zgjojë edhe më shumë solidaritetin, fillin solidar mbi të cilin u formua BE-ja dhe besoj se na pret një dimër jashtëzakonisht i vështirë si pasojë e mungesës së energjisë dhe standardeve të shtrenjta të jetesës siç është mungesa e ushqimit”, thekson Gjurovski.
Fakti që vendi ynë u detyrua të merrte një pjesë të burimeve energjetike nga fqinji ynë verior, që është Republika e Serbisë, sipas tij, është disfatë për idenë e BE-së, dhe ai beson se duhet një qasje strategjike nga BE-ja, KE-ja dhe vendet e Ballkanit Perëndimor, përfshirë edhe vendin tonë, të ofrojë zgjidhje konkrete, sepse për një periudhë prej një deri në dy vjet na përsëritet e njëjta situate, dhe se edhe vetë BE-ja nuk është në gjendje ta përballojë atë, veçanërisht pasojat ekonomike.
“BE-ja është përpara një testi korrigjues në Ballkan dhe besoj se i pari i KE-së, në paketën që do t’i ofrojë Ballkanit, do të ketë numra konkrete ekonomike, mbështetje financiare dhe energjetike, sepse në këtë mënyrë, duke vonuar procesi i negociatave, mungesa e mbështetjes serioze financiare për vendet e rajonit dhe furnizimin e energjisë, dy vjet më parë, marrja e vaksinave nga veriu, që është një derë e hapur për ndikimin rus dhe kinez në Ballkan, çon absolutisht ndaj ndikimeve të ndryshme dhe euroskepticizmit te qytetarët e Maqedonisë”, thekson Gjurovski.
Ai gjithashtu thekson se ka një ndryshim të rëndësishëm në opinionin publik dhe mbështetje për rrugën evropiane të vendit, të konfirmuar në sondazhet e opinionit publik, dhe nëse vitin e kaluar qytetarët e Maqedonisë kishin dilemë për politikën e Federatës Ruse, apo mbështetjen e Kinës, tani, siç citon ai, diku mbi 15 për qind e të anketuarve deklarojnë se Rusia është një shtet armik.
“Me faktin se siguria ekonomike vihet në pikëpyetje serioze, për shkak të mungesës së energjisë, kjo indirekt ndikon në situatën e përgjithshme të sigurisë. Unë nuk pres një luftë të madhe konvencionale me përdorimin e armëve të rënda në Ballkan, sepse çështjet e hapura si Bosnja dhe Hercegovina, Kosova, marrëdhëniet me Serbinë, kthimi i hegjemonit të madh në Ballkan, mund të përfaqësojnë një abuzim politik dhe në një masë të caktuar, destabilizim në siguri, por sigurisht e njëjta gjë mund të kontrollohet. Dhe për këtë është absolutisht i nevojshëm një injeksion financiar dhe një investim shtesë nga BE-ja në energji”, nënvizon Gjurovski.
Përfaqësuesi i Zyrës së Fondacionit Konrad Adenauer në vend, Daniel Braun, theksoi se kjo çështje është e rëndësishme për të gjithë Evropën, për Gjermaninë dhe për Maqedoninë e Veriut.
“Me fillimin e luftës më 24 shkurt, në Evropë ndodhi censura historike dhe kjo është diçka me të cilën do të duhet të mësohemi dhe do të duhet të përballemi në të ardhmen. Mendoj se të gjithë duhet ta dimë se bota siç ishte para 24 shkurtit, ndoshta në një të ardhme të parashikueshme, nuk do të jetë e tillë dhe për këtë arsye është shumë e rëndësishme për Evropën Qendrore, por edhe për këtë rajon, që Ballkani Perëndimor të përballet me realitetin e ri dhe ne të zhvillojmë strategji të reja për një të ardhme të tillë të re”, tha Braun.
Konflikti në Ukrainë, i cili ka hyrë në muajin e tetë, nuk do të përfundojë shpejt, konsideron profesoresha Tatiana Dronzina nga Universiteti i Sofjes “Shën Klementi i Ohrit”.
“Për fatë të keq, nuk e parashikoj përfundimin e kësaj lufte së shpejti. Përkundrazi, unë parashikoj një përshkallëzim duke pasur parasysh se ende nuk e dimë se në çfarë mënyre do të bashkohen Khersoni dhe Zaporozhja, qoftë përgjatë vijës aktuale të frontit apo sipas kufijve të tyre administrativë. Sepse nëse bashkohen sipas kufijve administrativë, atëherë patjetër do të shohim një tentativë të Rusisë për të ripërcaktuar luftën, respektivisht në atë që po më sulmoni territorin tim dhe për pasojë unë jam në pozicion mbrojtës”, thekson Dronzina.
E pyetur se si lufta në Ukrainë ndikon në Ballkan dhe se si marrëdhëniet midis shteteve ballkanike, veçanërisht midis Maqedonisë së Veriut dhe Bullgarisë mund të abuzohen nga Moska, Prof. Dronzina vlerëson se nuk ka ndryshime në kursin e Rusisë drejt rajonit dhe se të dyja vendet vazhdojnë të jenë viktima të sulmeve hibride. Sulmi i fundit kundër Bullgarisë, thotë Dronzina, ishte lidhja e emrit të vendit me prishjen e urës ilegale të Krimesë
Se sa lehtë Moska zyrtare mund ta përdorë mosmarrëveshjen mes Shkupit dhe Sofjes dhe deri ku është keqpërdorur, profesoresha bullgare mendon se është keqpërdorur mjaft.
“Moska mund ta shfrytëzojë atë temë nëse e lejojnë elitat politike bullgare dhe maqedonase, por ato nuk duhet ta lejojnë sepse kjo që po ndodh në të dyja vendet nuk është në interes as të bullgarëve dhe as të maqedonasve”, nënvizon Dronzina.
Në kontekstin e luftës në Ukrainë, rektori i Universiteti “Shën Cirili dhe Metodij”, Nikolla Jankulovski theksoi se përballë kërcënimeve hibride dhe përpjekjeve për ndërhyrje hibride brenda shoqërive, nevoja për kujdes dhe mbrojtje gjithnjë e më të madhe të infrastrukturës kritike, në radhë të parë të infrastrukturës kibernetike apo digjitale, e cila bëhet më e rëndësishme se infrastruktura fizike, e cila kërkon një qasje strategjike shtetërore dhe rajonale. Një nga detyrat kryesore të kësaj konference, tha ai, është pikërisht të kontribuojë në një kuptim më të mirë të pasojave të ndryshimeve radikale sociale: mënyra se si ato ndikojnë në prishjen e kohezionit social, ndryshimet në modelet e sjelljes dhe sistemet e vlerave, si dhe strategjitë që ndërmarrin individët dhe grupet për t’u marrë me pasojat e ndryshimit.
Qëllimi i debatit është të ofrojë një platformë për shkëmbimin e njohurive dhe përvojave ndërmjet profesorëve universitarë dhe ekspertëve në fushën e sigurisë dhe marrëdhënieve ndërkombëtare nga rajoni, përkatësisht Maqedonia e Veriut, Bullgaria, Serbia, Mali i Zi, si dhe nga Gjermania.
