Shkup, 12 shkurt – Nuk kemi problem me Bullgarinë apo ndonjë çështje tjetër politike që të humbim kohë dhe të presim që dikush tjetër t’i ndërmarrë këto hapa dhe vendime të guximshme. Edhe pa nisur negociatat me BE-në, ne tashmë jemi në përputhje me kapitujt dhe direktivat evropiane për të lehtësuar procesin tonë të anëtarësimit. Kur mora detyrën për herë të parë në vitin 2017, prioriteti im ishte shlyerja e borxhit të subvencionit prej 350 milionë eurosh të lënë nga qeveria e mëparshme. Paralelisht zgjidhëm probleme të tjera, ndërtuam një sistem. Rezultatet tashmë janë të dukshme. Tani është shumë më e lehtë të merren masa. Për momentin jemi të fokusuar në harmonizimin e legjislacionit me direktivat evropiane, por nuk do të mungojnë edhe realizimi i projekteve kapitale, por edhe i programeve, thotë ministri i Bujqësisë, Pylltarisë dhe Ekonomisë së Ujërave, Ljupço Nikollovski.
Në një intervistë për MIA-n, Nikollovski ka paralajmëruar një “rregullim” të politikës së truallit, hapjen e tri qendrave blerëse në Resnjë, Shkup dhe Strumicë, miratimin e disa ligjeve të reja dhe forcimin e kapaciteteve institucionale.
Ministri pret që mbështetja totale e këtij viti në sektorin e bujqësisë të kalojë 205 milionë euro. Është koha, shtoi ai, për reforma serioze dhe asnjë çështje politike, përfshirë problemin me Bullgarinë, nuk duhet të jetë frenim. Çështjet e brendshme në vend duhet të bëhet.
Ai tha gjithashtu se bujqësia nuk duhet t’i nënshtrohet kusureve politike.
“Opozita të dalë nga filmi dhe të shohë realitetin, të ndalojë populizmin dhe tentativat e lira për të mbledhur pikë politike përmes bujqësisë. Përderisa po përhapen gënjeshtra dhe lajme të rreme, ndërsa Cvetan Tripunovski është akoma në një kohë të prapambetur, ne flasim për përshtatje me politikën e përbashkët agrare evropiane. Kjo erdhi në rend dite pasi i kemi larë borxhet që na ka lënë Gruevski. Jemi duke punuar në masa të reja, në projekte të reja kapitale që nuk janë realizuar më parë dhe në ligje të reja në përputhje me ato evropiane”, thekson Nikollovski.
Nga qershori i vitit 2017 deri në maj të vitit 2019, Nikollovski për herë të parë ka mbajtur postin e ministrit të Bujqësisë, ndërsa nga muaji i kaluar zyrtarisht është rikthyer përsëri në këtë dikaster.
Ministër, pas gati tre vitesh po riktheheni në pozitën në Ministrinë e Bujqësisë. Çfarë do të thotë për ju rizgjedhja, veçanërisht tani, në një periudhë krize me koronën dhe fillimin eventual të negociatave me BE-në? Është ndoshta një avantazh për shkak se e njeh situatën dhe njerëzit apo një detyrim dhe përgjegjësi edhe më e madhe?
Është më e lehtë, natyrisht, për dikë që tashmë është përshtatur me dikasterin përkatës. Por ne kemi vendosur standarde të reja dhe synime të reja për të punuar. Rezultatet e mandatit tim të mëparshëm tashmë po shihen. Megjithatë ne vazhdojmë edhe më intensivisht.
Unë do të flas hapur dhe drejtpërdrejt. Si shtet kemi kaluar nëpër shumë procese. Së pari, një periudhë tranzicioni në të cilën shumë kompani dështuan dhe shumë njerëz humbën punën e tyre. Atëherë ne kishim sundimin e regjimit. Pak bartës të posteve politike, kryeministër, president, ministër, zëvendëskryeministër – pavarësisht nga cila parti, deri më tani kanë marrë vendime të guximshme. Ne e bëmë këtë, hodhëm hapa të guximshëm në planin politik. Po, pas 30 vitesh, një kryeministër si Zoran Zaev duhet të kishte ardhur të zgjidhte problemin me Greqinë dhe të ishte në tryezë me 30 vende anëtare të NATO-s. Sigurisht që kemi ende sfida, në shumë segmente.
Më lejoni t’i kthehem bujqësisë. Dikush, nuk dëshiron të shohë efektet dhe rezultatet ose ajo temë nuk duhet të jetë kurrë në agjendë. Sektori është vazhdimisht i politizuar. Po ashtu, tek publiku apo opinioni krijohet një perceptim se subvencionet janë ndihmë sociale, se nuk janë zhvillimore. Por le të kujtojmë.
Në vitin 2017, ne përvijuam politikat dhe reformat kryesore që janë tashmë të dukshme sot. U desh kohë për t’u zbatuar. Si shembull po përmend vetëm “naftën e gjelbër” për inkorporimin e të cilës, si masë sistematike, humbëm shumë kohë. Sot është një masë e njohur, të cilën, siç e kam thënë tashmë, po e rrisim 13 për qind këtë vit dhe po e ndryshojmë Ligjin që vitin e ardhshëm ta rrisim mbështetjen në 100 për qind. Dhe tashmë po shohim investime kapitale për të cilat realisht kemi punuar më parë. Diga “Konsko”, projekti më i madh kapital me vlerë 40 milionë euro, është diçka e paimagjinueshme për t’u zbatuar në bujqësi. Pas katër apo pesë dekadash do të vihet në përdorim këtë vit. Gjithashtu, projekti i modernizimit të bujqësisë, që ishte i paimagjinueshëm disa vite më parë – u futëm në të, shpenzuam kohë dhe energji, dinim se çfarë donim dhe ku donim të shkonim. Sot nuk kemi vetëm Ligjin për Modernizimin e Bujqësisë, por edhe 50 milionë euro janë miratuar dhe janë në dispozicion – këtë javë Ministria do të themelojë njësinë e zbatimit të projektit. Konkursi për përzgjedhjen e njerëzve më të mirë që e njohin këtë çështje ka përfunduar dhe ne do të fokusohemi tek cilësia dhe profesionalizmi.
Në vitin 2018 kemi shpallur procedurat për ndërtimin e Luginës së Vardarit Jugor, projekt në vlerë prej 25 milionë eurosh, në mbi 1000 hektarë. Sot ky projekt është kompletuar, sistemi i është dorëzuar SHA Ekonomisë së Ujërave.
Sot kemi procedura tenderimi për katër projekte të reja në vlerë mbi 100 milionë euro – për sistemin në Pepelishtë, Konsko, fazën e tretë të Luginës së Vardarit Jugor dhe në Lisiçe. Për herë të parë është miratuar Programi për mbështetjen e kantinave të reja.
Si përfundim, është shumë më e lehtë të miratosh masa dhe politika të reja kur tashmë e njeh situatën dhe problemet dhe kur ke një sistem të ndërtuar.
Qeveria ka miratuar një Program të ri për Mbështetjen Financiare. Kur e prezantuat, disa herë theksuat se qëllimi është afrimi i bujqësisë maqedonase me atë evropiane, harmonizimi i brendshëm me politikat agrare evropiane. Çfarë do të thoshit saktësisht me këtë dhe a nuk ka qenë kështu deri tani?
Në vitin 2017 nuk mund të flitej për përshtatje me politikat agrare evropiane kur Gruevski na la 350 milionë euro subvencione të papaguara për programet e mëparshme, kur kishim zbatim të parregullt dhe selektiv të mbështetjes. Në fakt, nuk kishte asnjë urdhër në asnjë mënyrë. Kërkesat e fermerëve atëherë ishin – pagesa e rregullt, vendosja e masave të reja, ndarja e drejtë e tokës bujqësore, jo tek disa deputetë apo zyrtarë, por tek prodhuesit e vërtetë. Fermerët kërkuan rishikim dhe pagesë të borxheve, mbi 350 milionë euro. Dhe ky ishte një prioritet gjatë mandatit tim të parë si ministër. Tashmë kemi borxhe të paguara, pagesa të rregullta dhe jo selektive të subvencioneve. Ne mund të fokusohemi në përshtatjen me një politikë të përbashkët evropiane.
Nuk mendoj se Bullgaria apo ndonjë çështje tjetër politike është problem që ne të humbim kohë dhe të presim që dikush tjetër të marrë këto hapa dhe vendime të guximshme. Edhe pa nisur negociatat me BE-në, ne tashmë jemi në përputhje me kapitujt dhe direktivat evropiane për të lehtësuar procesin kur të fillojnë negociatat.
Me këtë rast do t’i thoja opozitës që të dalë nga filmi dhe të shohë realitetin, të heqë politikën nga bujqësia, nga politikat agrare të mos bëjë populizëm. E thashë që në takimin e parë me punonjësit në Ministri. Përderisa po përhapen gënjeshtra dhe lajme të rreme, ndërsa Cvetan Tripunovski është në një kohë të prapambetur, ne flasim për përshtatje me politikën e përbashkët evropiane. Kjo ka ardhur në rendin e ditës pasi kemi larë borxhet. Kemi masa dhe politika të reja, projekte të reja kapitale që nuk janë zbatuar më parë dhe ligje të reja në përputhje me ato evropiane.
Keni paralajmëruar ligje të reja “kyçe” dhe programe të reja. Mund të na thoni më saktë se për çfarë bëhet fjalë?
Po. Përafrimi me politikën e përbashkët bujqësore të BE-së nënkupton një ndryshim në legjislacionin e brendshëm. Tre ligje kyçe do të miratohen për të harmonizuar politikat kombëtare me politikat bujqësore të BE-së – ligji për pagesat direkte, ligji për zhvillimin rural dhe ligji për rregullimin e tregut.
Po paralajmëroj edhe ligjin e ri për verën, ligjin e ri për kullotat, ligjin e ri për pyjet, ligjin e ri për gjuetinë dhe ligjin për sigurimet bujqësore.
Kjo është një paketë e ligjeve që ne po punojmë seriozisht dhe do të bëj presion që viti 2022 të jetë një vit në të cilin do të miratohen të gjitha këto ligje.
Sa i përket programeve – për herë të parë kemi një program të veçantë për prodhimin organik, jo në kuadër të pagesave direkte. Kështu thotë Ligji, kështu është praktika evropiane. Kemi edhe një Program të posaçëm për kantinat e vogla dhe të mesme që tashmë i ka kaluar Qeverisë. Janë dy programe të reja – mbështetje dhe grante për të gjithë prodhuesit familjarë të produkteve shtazore dhe joshtazore, për ata që tashmë kemi lejuar t’i shesim “nga shtëpia”. Ata do të aplikojnë përmes programeve të veçanta.
Në fakt këtë vit pres që mbështetja totale që do të shkojë për sektorin e bujqësisë të kalojë 205 milionë euro. Sasia e masave dhe politikave për zhvillimin e kapitalit është në rritje.
Vitin e kaluar, programet e Ministrisë së bashku me investimet kapitale dhe programin IPARD në vitin 2021 kanë tejkaluar 200 milionë euro.
Le t’i qëndrojmë tek mbështetjea për mikro kantinat e verës. Programi i ri parasheh grante prej 10,000 euro …
Programi për kantinat e vogla po bëhet për herë të parë dhe aktualisht është projektuar në pesë milionë denarë, por qëllimi ynë është që të kemi një thirrje të hapur dhe të gjitha kërkesat që do t’i plotësojnë kushtet, të luftojmë gjatë gjithë vitit për t’i përkrahur ato. Vërtet mendoj se nevojitet mbështetja e të gjitha kantinave të regjistruara.
Grantet prej 10 mijë eurosh janë dhënë për të gjithë ata që duan të investojnë në pajisje dhe objekte dhe përfshijnë asistencë konsulente, pra punësimin e enologëve.
Ndryshe, nga 1 janari 2020 në vend janë regjistruar 68 kantina të vogla, mikro, familjare. Ky koncept ishte shumë i diskutueshëm dhe “të mëdhenjtë” donin që të mos ndodhte dhe e ndaluan në të kaluarën. Por, ja, ndodhi. Në fakt, që nga 1 janari 2020, ne kemi regjistruar më shumë prodhues të verës se në të gjitha 30 vitet e mëparshme. Kjo nënkupton vënien në dispozicion të të gjitha lehtësive dhe burimeve, liberalizimin dhe inkurajimin e të gjithë atyre që duan të fillojnë një biznes familjar, butik kantina.
Dua të them gjithashtu se ligji për verërat do të jetë gati muajin e ardhshëm. Ky është një projekt i nisur tre vite më parë dhe është një ligj krejtësisht i ri europian.
Ju përmendët edhe një ligj të ri për kullotat. A do t’i vëmë më në fund këto zona në funksion?
Tashmë po punohet për zgjedhjen e një koncepti për ligjin për kullotat. Janë dy projektligje. Është formuar një grup pune dhe javën e ardhshme do t’i prezantojmë dhe do të duhet të zgjedhim. Bëhet fjalë për rreth 500 mijë hektarë tokë në vend dhe ai proces duhet të jetë realisht i hapur dhe transparent. Nuk mund të mos i përdorim ato sipërfaqe. Deri më tani janë shfrytëzuar disa për qind të kullotave nga 100 për qind e tyre. Shteti as nuk arkëton dhe as kullotat janë në funksion. Këtu ka një konflikt – se gjithçka do të dëmtohet, se fermerët do të revoltohen apo dikush tjetër, por këtu është baza për zhvillimin e këtij sektori.
Ka një interes që njerëzit të marrin kullota në malësi, të investojnë, të prodhojnë ushqim. Por tani as nuk mund të nënshkruajnë kontratë, as të marrin mbështetje, as të marrin para nga IPARD dhe as të investojnë mjetet e tyre.
Është thelbësore të përcaktojmë se çfarë bëjmë me kullotat, të përcaktojmë procedurat. Kjo na duhet edhe nga aspekti i BE-së, sepse aty do të kishim marrë subvencionet sipas zonave. Ne për 500 mijë hektarë kullota duhet të marrim subvencione evropiane si shtet, por duhet të kemi një ligj për këtë dhe Ligji ynë për Kullotat është i vitit 1998.
Ministër, a planifikohen ndryshime në politikën e tokës apo truallit? Së fundmi keni dhënë kontrata, por ka pasur edhe reagime nga opozita…
Kemi pesë milionë euro për të rregulluar politikën e tokës apo truallit. Përmes projektit të modernizimit të Bankës Botërore që kemi bërë si koncept në vitin 2017 dhe 2018 janë siguruar pesë milionë euro. Me ato fonde zgjidhim njëherë e mirë politikën e tokës. Çfarë nënkupton kjo? Mund të nënkuptojë edhe ngritjen e një agjencie të re të politikës së tokës, sepse është e nevojshme të ketë një lidhje sistematike institucionale të Ministrisë me Agjencinë e Kadastrës, me Agjencinë e Pagesave, të ketë të gjitha të dhënat dhe informacionin përmes telefonit, përmes aplikimit, përfshirë këtu hartat e trullit dhe regjistrimet ortofoto.
Mendoj se procedurat në këtë segment janë më të prapambetura. Po ju njoftoj se do ta rinovojmë realisht atë pjesë.
Deri në fund të shkurtit do të rishikohen të gjitha marrëveshjet e lidhura dhe e gjithë toka bujqësore falas. Të martën, Inspektorati Shtetëror për Bujqësi është udhëzuar që të bëjë kontrolle në bazë të të gjitha thirrjeve, njoftimeve dhe kontratave të lidhura në periudhën paraprake. Ne përmbledhim të gjitha propozimet për ndryshime në legjislacion në këtë drejtim.
Në një farë mënyre, VMRO-DPMNE-së i vjen keq që toka bujqësore shkon për fermerët e vërtetë, se ne u plotësojmë nevojat e blegtorive apo kategorive të tjera që duan të investojnë në qumështore, objekte përpunuese, qendra blerëse, të cilat janë të suksesshme. Në fakt, ne po ndihmojmë edhe me fermerët e vegjël përmes thirrjeve publike.
Në njoftimet e fundit për ndarje të tokës bujqësore janë arritur çmime si asnjëherë më parë. Janë rritur disa herë dhe tani, për shpalljet e reja që do të kishim këtë vit, marrim mesataren e tre viteve të fundit.
Ka pasur reagime nga VMRO-DPMNE për anulimin e dy thirrjeve publike para se të bëhesha ministër. E arsyetoj plotësisht atë procedurë sepse së pari janë konstatuar parregullsi, ka kallëzime penale dhe i gjithë materiali është i provuar në procedurat përkatëse të institucioneve. Dhe kur ata kanë nisur procedimet për arsye të ndryshme se si komisionet dhe personat në komisione e kanë kryer procedurën, ne nuk na mbetet gjë tjetër veçse t’i anulojmë dhe t’i përsërisim. Fermerët nuk do të dëmtohen, por përkundrazi, njoftoj se brenda dy javësh këto thirrje do të rinovohen dhe do të shtrihen në më shumë qarqe.
Në vazhdimësi kryhen kontrolle për shfrytëzimin e tokës bujqësore të dhënë. Kudo që vërehen parregullsi dhe vijnë propozime për zgjidhjen apo prishjen e kontratave, ne e kemi bërë. Nga viti 2017 deri në vitin 2019 janë ndërprerë kontratat për disa mijëra hektarë.
Javën e kaluar janë nënshkruar 900 marrëveshje për ndarjen e tokës bujqësore.
Komisioni Evropian në muajin shkurt duhet të miratojë programin e ri IPARD 3 2021 – 2027 për vendin tonë dhe pas përfundimit të procedurave administrative pritet të publikohet thirrja e parë. A dihen projeksionet, sa do të “peshojë” IPARD 3?
Personalisht pres mbi 50 për qind rritje të fondeve me Programin IPARD 3 dhe sigurisht që do t’i përdorim fondet. Deri më tani ka pasur interesim më të madh për pajisje dhe modernizim të objekteve prodhuese dhe përpunuese dhe së fundmi masa për turizmin rural ka qenë shumë tërheqëse.
Një nga prioritetet më të larta në të cilin po fokusohem është IPARD sepse e di që investimi, koha dhe energjia që shpenzuam nga viti 2017 deri në 2019 dhanë rezultat. Ne u bëmë liderë sipas shfrytëzimit të IPARD-it. Nga një vend që pagoi penalitete në vitin 2017 për shkak të fondeve të papërdorura, masave të mosakreditimit dhe procedurave të ndërlikuara, sot jemi shembull në të gjithë rajonin. Të tjerët mësojnë nga ne se si të rrisin absorbimin e parave evropiane.
Në vitin 2017 pritëm 18 muaj për miratimin e një projekti. Koha mesatare nga thirrja deri në miratim është një vit e gjysmë, dhe tani duhen tre muaj nga thirrja deri në lidhjen e kontratës dhe shumë nga ata që blenë pajisje ato u janë paguar në katër muaj. Kjo është arsyeja pse ata inkurajohen të bëjnë investime të reja.
Jo vetëm për sa i përket shkurtimeve kohore dhe procedurave administrative, por po punohet seriozisht për akreditimin e masave të reja – masa udhëheqëse, shërbime konsulence, infrastrukturë rurale si mbështetje e bashkive, …
