FOTOGALERI/ Rikthimi i një rruge – Silk Road, njëmijë vjet më pas

në kategorine Shqipëri

Grand Bazar në Shangji

Nga Alketa Myftiu
TIRANE, 13 gusht/MEDIAL/- Teksa shkoj drejt hyrjes së avionit të China Southern Airline të linjës Vjenë-Urumqi, nuk di asgjë për Shingjen, rajonin autonom ujgur në Kinën veriperëndimore. Është si të nisesh drejt të panjohurës, duke “kyçur” në valixhe, bashkë me sendet personale, edhe një ndjesi të thellë kureshtie, që në fakt do të bëhet edhe më e vyer se shpikja më gllabëruese e erës së teknologjisë së informacionit, celulari.
Në një klimë të thatë, në temperaturë 34 gradë dhe nën një diell të fortë zhvendosemi drejt hotelit, pasi kam skanuar më parë fytyrën e shenjat e gishtave në aeroport dhe kam plotësuar formularin me të dhënat personale dhe qëllimin e vizitës. Për t’iu bashkuar atje, ekipit të mediave ndërkombëtare nga 24 vende, të ftuara nga mikpritësit tanë në një udhëtim fantastik në gjurmët e vjetra dhe të reja të Rrugës së Mëndafshit.
Njëmijë vjet më parë, karvanët përshkonin papushim Shingjen, një vend shkretëtirash, malesh dhe diversiteti etnik, që shtrihet në një hapësirë prej 1.66 milionë km 2 në zemër të Rrugës së Mëndafshit.
Përmes dy korridoreve kryesore, atij verior dhe jugor dhe dhjetëra degëzimeve, tregtia zhvillohej vrullshëm nga lindja në perëndim, nga Azia Lindore në Azinë Qendrore e Juglindore, në Gadishullin Arabik, Indi dhe Afrikën Lindore. Mëndafshi i shumëkërkuar në perëndim, pambuku dhe cohërat e prodhuara prej tyre, veçanërisht tapete e perde, letra, guri i çmuar jade, qelqi e vonë porcelani, bronz, hekur e metalet e çmuara, ari e argjendi, erëzat ishin ngarkesat e deveve, rreshtuar në karvanë që kalonin pareshtur shkretëtirën e Taklamanit (e dyta më e madhe në botë), duke shkelur qytete dhe kultura nga lindja në perëndim dhe anasjelltas. Rruga dhe tregtia solli edhe lulëzimin e qyteteve në shkretëtirë si oaze jete.
Korridori verior, dega jugore e tij, Aksu-Hotan, është itinerari i udhëtimit, i cili nis nga Urumçi, kryeqendra e rajonit me topografi mbresëlënëse, me rreth 25 milionë banorë dhe i 13 etnive kryesore, ujgur, han, kazak, hui, kirkiz, mongol, taxhik, uzbek etj.. E në fakt, sa vë këmbë në Urumçi nuk e ke të vështirë të shquash një popullsi heterogjene, me tipare të ndryshme nga popullsia e rajoneve lindore të Kinës. Në rajon, shumicë janë ujgurët, popullsi myslimane. Multikulturalizmi është thelbi i këtij rajoni. Një larmi veshjesh tradicionale, inskenime të jetesës së etnive të ndryshme në makete dhe shfaqje 3D vijnë si dëshmi e bashkekzistencës në rrjedha të kohës deri më sot, në çdo ndalesë në Shingjen, Shangji, Aksu, Hotan etj.. Show pothuaj të përnMEDIALëm, ku skena kthehet në një pasarelë kostumesh tradicionale shumëngjyrëshe dhe etnofolku, shoqëruar me gatime tradicionale dhe prodhime  lokale, ku më te spikaturat janë frutat, arrorët dhe frutat e thata, është njëra anë e kuruar me kujdes e udhëtimit.
Një shfaqe etnike, butaforike, e tipit musical në Grand Theatre në Shangji kthehet në një shfaqe gjigande 3D, ku efektet surprizë si uji që rrjedh si shatërvan në skenë, kërcimtarë që zbresin si nga qielli, kuaj dhe deve jo vetëm në skenë, por edhe në plate midis shikuesve, një larushi kostumesh tradicionale janë elementë thelbësore të shfaqjes, edhe më të rëndësishëm se vetë kërcimi.
Gjithçka flet për rëndësinë që i është kushtuar shfaqjes së multuetnicitetit dhe bashkëjetesës, e tronditur rendë në dy dekadat e fundit nga një valë sulmesh ekstremiste, që kanë marrë qindra jetë. Deri kur ky rajon dhe Rruga e Mëndafshit u rikthye në fokusin e Pekinit, që prej rifitimit të tij në 1949-n. Një sërë masash të sigurisë, kombinuar me iniciativa ekonomike u ndërmorën dhe nga viti  2016, në rajon nuk është shënuar asnjë akt terrori. Dhe si për ta kuptuar më mirë ndryshimin, udhëtimi nis nga muzeu kushtuar jetëve të humbura nga këto akte në Urumqi. Muret janë veshur me foto trupash të copëtuar, ku nuk mungojnë as fëmijët, në ekrane shfaqen momenteve të sulmeve dhe pasojat tragjike të tyre, koka të prera, gjymtyrë të mbetura në mes të rrugës. Ndërsa në stenda ekspozohen armë e bomba artizanale, thika e deri shpata, të kapura nga policia pas sulmeve.
Askund tjetër nuk mund ta vëresh më qartë përbërjen e një shoqërie sesa në pazar. Në Grand Bazar në Shangji, më i madhi në Azinë Qendrore, përzierja e aromave të erëzave, frutat e thata, një pjesë syresh e panjohur, shafran dhe samsa (bakllava), bizhu me gurin jade, tregtarë që mbajnë veshur kapelat tipike etnike, kapelën ujgure katërkëndore, të quajtur doppa, kalpak-un kirkiz, apo takiya-n kazake, gratë me fustane karakteristike të etnisë së tyre, të gjitha të zbukuruara me qëndisma me fije ari apo argjendi, që të  ftojnë pranë banakëve të tyre në një kakofoni zërash e thirrjesh, të fusin në atmosferën mistike të lindjes. Ku në një hapësirë prej  pak metrash dëgjohet ujgurisht (në familjen e turqishtes, por me sistem shkrimi alfabetin arab) dhe mandarin. [Në zonat rurale shpeshherë është e nevojshme prania e një përkthyesi nga ujgurishtja në mandarin e më pas në anglisht].
Shfaqja e bashkëekzistencës do të ishte e paplotë pa anën tjetër, shprehjen e besimit. Ndaj edhe turi vazhdon në Institutin Islamik, ku përgatiten imamët e rinj, krahas mësimeve teologjike, edhe në përputhje me Kushtetutën e ligjet e RPK, si dhe në dy xhamitë në Aksu dhe Hotan, ndërtuar në vitin 2017, të tria me financim të qeverisë qendrore në Pekin. Në oborret e xhamive valëvitet flamuri i RPK. Duke qenë se nuk është orar faljeje, besimtarët myslimanë mungojnë, por imamët e xhamive na thonë se aktiviteti fetar ushtrohet rregullisht, sipas rregullave islame. Zhvillimi teknologjik ka prekur edhe xhamitë, ku nuk na duhet të heqim këpucët, por me anë të një makinerie të vogël, të vendosur në hyrje, i mbështjellim me plasmas.
Tashmë moderniteti ka prekur edhe shkretëtirën. Qytetet e vjetra po zgjerohen me pjesën moderne dhe qytete të reja po ngrihen. Një boom ndërtimesh qiellgërvishësish po mbushin qytetet. Bizneset kineze nxiten dhe mbështeten nga qeveria për ta zbritur kapitalin e tyre nga rajonet e zhvilluara lindore në këtë zonë. Fabrika ku puna tashmë është e automatizuar dhe ku robotika po kthehet në një element kyç janë fuqia e re e Kinës edhe në Shingjen.
Në vazhdim të udhëtimit ndalojmë në fabrikën e prodhimit të automjeteve, filial i  brand-it kinez GAG, hapur në këtë rajon në vitin 2017, ku me krenari na tregojnë modelin e fundit, Trumpchi GS8, në pritje për t’u hedhur në treg. Që prej startimit të nismës së Brezit të Mëndafshit në vitin 2013, e cila përfshin jo vetëm Kinën, por edhe të gjitha vendet që  shtrihen përgjatë Rrugës së Mëndafshit, Shingjen ka rritjen më të lartë ekonomike në Kinë, na thonë gjatë një bashkëbisedimi në Akademinë e Shkencave Sociale. Me ndryshimin se sot nuk është më mëndafshi dhe letra, shpikja më gjeniale kineze, që tregtohet me shumicë në Rrugën e rigjallëruar të Mëndafshit, por nafta, elektronika dhe padyshim është duke u kthyer në një itinerar turistik. Shingjen ka rezervat më të mëdha të naftës e gazit natyror dhe 82% të burimeve minerare në Kinë. Nga ky rajon shkojnë drejt Pekinit dhe rajoneve të tjera të zhvilluara në lindje, nafta e gazi natyror, minerale, guri jade, pambuku, gruri dhe frutat.
Marrim sërish avionin e China Southern Airline dhe drejtohemi në Aksu, një tjetër pikë kyçe e Rrugës së Mëndafshit. Aksu është një zonë në zhvillim, ku ndërtohet me ritme të larta. Edhe këtu si kudo gjatë udhëtimit mikpritemi me të gjithë mirësjelljen e traditës kineze. Në mëngjes,  nga dritarja e hotelit shihet një re pluhuri qëndron si vel i hirtë mbi qytet, duke na kujtuar se jemi të rrethuar nga shkretëtira.
Udhëtojmë drejt saj, aty ku në më pak se 5 vjet është ndërtuar Parku Ligatinor Kombëtar. Një oaz i vërtetë gjelbërimi dhe relaksi në mes të asgjësë. Duke përdorur teknologjinë më të avancuar izraelite, uji zbret nga mali Tian Shan në çdo rrënjë peme e lulesh. Bimësi e shumëllojshme, lule shumëngjyrëshe, liqene të vegjël të lidhur përmes rrugicash që dredhojnë në një sipërfaqe 120 hektarë, parku është vendi i disa shpendëve të veçantë, gjë për të cilën është marrë në mbrojtje nga UNESCO. Parku është kthyer në një atraksion unik turistik. Së bashku me Grape Corridor, në Hotan, një qytet historik që është dhe ndalesa e fundit. Një labirint korridoresh pjergulle, të shtrirë në 1000 kilometra, krijon një strehë perfekte kundër diellit përvëlues. Aty gjenden edhe dy pasuri të tjera botërore, Walnut Tree (Druri i Arrës) njëmijë vjeçar dhe Fig Tree (Pema e fikut) 400 vjeçar. Një atraksion turistik jashtë të zakonshmes. Hotan është edhe vendi i  frutave, ku shijojmë disa kultivarë vërtetë të shijshëm.
Hotan, na thonë shoqëruesit, është një nga zonat e pazhvilluara dhe ku qeveria qendrore po ndërmerr disa iniciativa për të zhvendosur disa fabrika aty, kryesisht në manifakturë, dy prej të cilave i vizitojmë. E në fakt nuk është e vështirë të kuptohet se kemi të bëjmë me një zonë të prapambetur. Qyteti i vjetër ende ruan stilin e vjetër të ndërtimeve, tipike të Azisë Qendrore, ku dominojnë ndërtesat e ulëta me ngjyrë të kuqe. Por aty ku civilizimi të duket larg, gjen edhe thelbin e identitetit.
Në dy punishte të vogla në Buda Village, një nga fshatrat në Hotan, në zemër të rrugës së Mëndafshit, duket sikur koha ka ndalur si një mijë vjet më parë. Në të parën prodhohet mëndafshi dhe në të dytën, letra. I gjithë procesi kryhet me dorë, njësoj si në fillesat e tyre. Në një nga avlëmendët, një 76-vjeçar vazhdon të endë mëndafshin, i patrazuar nga prania e të huajve. Prej 60 vitesh, çdo mëngjes nis të thurë, edhe pse jo me ritmin e dikurshëm. Të rinjtë nuk pranojnë ta bëjnë më këtë punë, na thotë shoqëruesi. Në fakt, si në çdo vend ku konsumizmi mbyt traditën. Në mënyrë po artizanale prodhohet edhe letra, e cila edhe sot është letra e preferuar për të kryer restaurimet në Qytetin e Ndaluar në Pekin, apo e kërkuar si telajo për shkak të rezistencës dhe jetëgjatësisë së ngjyrave origjinale njëherë pikturuar mbi të.
Pas 8 ditëve të lodhshme, por me kureshtinë që kisha “kyçur” në valixhe të përmbushur, edhe pse vështirë ta shterosh në një javë, mblidhemi sërish në pikën e nisjes në Urumqi, Hotel Petrolium, si për të na kujtuar se simboli i zhvillimit dhe rëndësisë së rajonit mbeten burimet natyrore të tij.
P.S Një falënderim të veçantë për ambasadën kineze në Tiranë për ftesën dhe organizimin e këtij udhëtimi.
 

Punishte artizanale e prodhimit të mëndafshit, Hotan

Punishte artizanale e prodhimit të letrës, Hotan

Xhami, Hotan

Grape Corridor, Hotan

Parku Ligatinor Kombëtar, Hotan

Ragional Museum Urumqi. Trupa disa mijëravjeçar të zvarrosur në shkretëtirë. Si pasojë e klimës së nxehtë dhe të thatë të shkretëtirës, trupat kanë pësuar një mumifikim natyral, pa teknikat e njohura të kohës. Foto 2 Loulan Beauty, e nxjerrë mga shkretëtira në 1980, një nga mumiet më të vjetra e mirëkonservuara. Foto 3 rikrijim i portretit të gruas.

Shfaqje etnike në Grand Theatre në Shangji

Shfaqje etnike në Grand Theatre në Shangji

Tregtarë ujgurë nē Grand Bazar

Shfaqje etnike në Grand Bazar

Grand Bazar në Shangji

Në fabrikën e automobilave GAG në Urumqi

Trup i shkrumbuar në vendngjarje nga një akt terrori. Ekspozitë kushtuar akteve terroriste, Urumqi

Thikë e shpata të kapura nga policia, Ekspozitë kushtuar akteve terroriste, Urumqi

Bomba artizanale te sekuestruara nga policia, Ekspozitë kushtuar akteve terroriste, Urumqi

Urumqi, kryeqyteti i Rajonit Autonom Ujgur të Shingjen

.

Burimi: http://ata.gov.al/ 

©MEDIAL.MK Derisa keni vendosur të merrni përmbajtje nga kjo faqe, në tërësi pajtoheni me /KUSHTET E PËRDORIMIT/.